ساختار نهاد و اندیشه دینی

اثر حاضر پژوهشی است درباره‌ی ساختار نهاد و اندیشه و تحولات دینی ایران در عصر صفوی (سده‌‌های دهم تا دوازدهم هجری قمری) که نگارنده تلاش می‌کند به این پرسش‌ها پاسخ گوید: در سال‌های فرمان‌روایی صفویان، ساختار سیاسی چگونه بود و چه پیوندی با ساختار دینی داشت؟ ساختار دینی در شکل نهادی شده آن چه کار کارکردها داشت و این کارکردها در ارزیابی عمومی چگونه دسته‌بندی می‌شوند؟ درون‌مایه اندیشه نهاد دینی چه بود؟ گرایش‌‌های فکری اصلی این دوران چه بودند و هریک از آنان چه تأثیر اجتماعی و سیاسی داشتند؟ ویژگی‌‌های اساسی ساختار نهاد دینی در حوزه‌ی آموزش، تعمیم تجربیات نهاد دینی و تکاپو‌های اقتدار در آن چگونه بودند؟ نهاد دینی چه ساختار اقتصادی داشت و این ساختار چه تأثیری بر تکاپو‌های آن می‌گذاشت؟ مهم‌ترین دستاورد‌های علمی آن چه بودند؟ ساختار گروه‌های کوچک دینی چگونه بود؟ ...فصل مقدماتی کتاب، کلیاتی است درباره‌ی منبع‌شناسی تاریخ‌نویسی ساختار دینی ایران عصر صفوی. موضوع فصل یکم، بررسی ساختار سیاسی و اجتماعی دولت صفوی، روند و تحولات آن به ویژه در سال‌های پایانی فرمان‌روایی است. در فصل دوم چشم‌انداز فراگیر ساختار دینی ایران در دوران صفوی بررسی شده، در قالب چهار دوره از روند عمومی تحولات مربوط به ساختار دینی به میان می‌آید. در فصل سوم ساختار اقتصادی دینی (نهاد اوقاف) و چگونگی پشتیبانی اقتصادی ساختار دینی و نقش ساختار سیاسی در آن بررسی می‌گردد، هم‌چنین انواع اوقاف صفوی و ساختار و کارکرد هریک معرفی می‌شود. موضوع فصل چهارم، بررسی تحولات ساختار دیوانی دینی است که در آن، علاوه بر صحبت از پیدایی، ساخت و کارکرد مقام ملاباشی، مناصب صدارت و شیخ‌الاسلامی و سایر مناسب نیز به بحث گذاشته می‌شود. در آخرین فصل، ساختار و کارکرد اندیشه‌ای نهاد دینی تحت چهار عنوان تشریح می‌گردد که عبارتند از: کارکرد مشروعیت‌بخشی، کنش‌ها و واکنش‌‌های اندیشه‌ای، گرایش‌‌های سازگارانه و ناسازگارانه و کارکرد بیرونی ساختار دینی که به پیدایی نسل جدیدالاسلامان انجامید. کتاب با نتیجه‌گیری، کتاب‌شناسی مفصل (شامل نسخه‌‌های خطی، منابع چاپی فارسی و عربی، پژوهش‌های فارسی و عربی و مقالات) و فهرست اعلام به پایان می‌رسد. گفتنی است کتاب حاضر، رساله‌ی دکتری نویسنده در رشته‌ی تاریخ از دانشگاه تهران بوده است.